Wat de AI Act van je medewerkers vraagt

“Rien, moeten wij eigenlijk iets met die AI Act?” Die vraag hoor ik de laatste tijd bijna na elke training. Meestal van een teamleider die het ergens heeft zien langskomen en er sindsdien een onrustig gevoel over heeft. Het korte antwoord is ja. Het goede nieuws is dat het een stuk simpeler is dan het klinkt.

Wat er in de wet staat

Sinds 2 februari 2025 geldt artikel 4 van de Europese AI-verordening. Sinds 27 juli 2026 staat daar een aangepaste tekst in: een organisatie die AI gebruikt, moet maatregelen nemen die de AI-geletterdheid van haar medewerkers ondersteunen. Dat geldt voor iedereen die namens jou met AI werkt, dus niet alleen voor de IT-afdeling.

Eerder stond er dat je moest zorgen dat medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. Die lat ligt nu iets lager: je hoeft niet per medewerker een bepaald niveau te garanderen. Maar de plicht zelf is gebleven. Het voorstel om hem helemaal te schrappen, heeft het niet gehaald.

AI-geletterd klinkt zwaar, maar het betekent niet dat iedereen moet leren programmeren. Het betekent dat je snapt wat de tool doet die je gebruikt, waar hij de mist in gaat en wat je er wel en niet in stopt. Hoeveel je moet weten, hangt af van wat je ermee doet. Een consulent die Copilot een verslag laat samenvatten, heeft iets anders nodig dan iemand die een AI-systeem inkoopt.

Wat er niet in staat

Er staat geen verplicht certificaat in. Geen examen en geen vast aantal uren. Dat klinkt relaxt, maar het betekent ook dat je zelf moet bepalen wat genoeg is, en dat je moet kunnen laten zien wat je gedaan hebt.

Een mail met “gebruik AI verstandig” gaat je daar niet bij helpen. Een e-learning die de helft van je team nooit afmaakt ook niet.

Wat ik overal zie gebeuren

De meeste organisaties staan in een van twee standen. Of er gebeurt niks, omdat er nog geen AI-beleid is. Of er ligt een beleid van acht pagina’s dat niemand gelezen heeft.

Ondertussen gebruiken mensen AI allang. Ze plakken een lastige mail in ChatGPT om hem wat vriendelijker te krijgen, of laten een verslag samenvatten. Met de beste bedoelingen, en meestal zonder te weten waar die tekst daarna blijft. Dat is precies waar de wet op mikt. Niet de robot die de wereld overneemt, maar de collega die een stuk met persoonsgegevens in een gratis tool zet.

Wat je deze maand kunt doen

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft er een handreiking voor gemaakt met vier stappen. Ik vertaal ze even naar gewone taal.

1. Zet op een rij welke AI-tools er bij jullie gebruikt worden. Niet alleen de officiële. Vraag het gewoon aan je team, je kijkt ervan op.
2. Bepaal per groep wat mensen moeten weten. Een beleidsmedewerker, iemand van klantcontact en een manager hebben elk iets anders nodig.
3. Zorg dat mensen het echt leren, met hun eigen werk als voorbeeld. Een dag oefenen met de stukken die ze elke week maken, blijft veel beter hangen dan een filmpje over hoe taalmodellen werken.
4. Kijk na een paar maanden of het werkt, en schrijf op wat je gedaan hebt. Wie deed mee, wat hebben ze geleerd, welke afspraken gelden er.

Dat opschrijven onderschatten mensen. Als iemand ooit vraagt hoe je dit geregeld hebt, wil je dat niet uit je geheugen hoeven opdiepen. Je weet hoe ik daarover denk: uit je hoofd, op een lijst.

Waarom ik dit eigenlijk een cadeautje vind

De wet dwingt je om iets te doen wat je toch al had moeten doen: je mensen leren hoe ze een tool goed gebruiken. En dat levert vooral rust op. Geen getwijfel meer over wat wel en niet mag, geen stiekem gedoe, en mensen die echt tijd overhouden. Nou, hoe lekker is dat?

Ik ben geen jurist. Wil je precies weten wat voor jouw organisatie genoeg is, vraag het dan aan je privacyfunctionaris of jurist. Maar met deze vier stappen zit je in elk geval niet meer stil.

Wil je het in één dag regelen voor je team, met een deelnamebewijs en een verantwoording voor je dossier? Kijk dan bij de AI-training voor organisaties.

Wil je het stap voor stap afvinken? Gebruik dan mijn AI-geletterdheid checklist.

Bijgewerkt op 25 oktober 2026, na de wijziging van artikel 4 door Verordening (EU) 2026/1744.

Bron: Autoriteit Persoonsgegevens over AI-geletterdheid