Uitstelgedrag doorbreken: wacht niet tot je er zin in hebt

De BTW-aangifte. Rotwerk. Ik stel hem het liefst zo lang mogelijk uit, tot het echt niet anders kan. Weken staat hij op mijn lijst. En als ik dan eindelijk ga zitten, ben ik er sneller klaar mee dan ik had gedacht. Al die weken zeurde hij wel in mijn hoofd.

Herkenbaar? Dan ben je in goed gezelschap. In bijna elke training die ik geef, noemt iemand dit als zijn grootste ergernis. Niet omdat mensen lui zijn, want ze werken de hele dag door. En toch schuift die ene taak mee, van maandag naar maandag. In dit artikel lees je waarom je uitstelt en hoe je uitstelgedrag doorbreekt zonder jezelf te dwingen.

Uitstel is een gevoel, geen karakterfout

De meeste mensen denken dat uitstellen een kwestie van discipline is. Even doorbijten, dan lukt het wel. Dat werkt een dag. Daarna ben je terug bij af, en voel je je er ook nog schuldig over.

Uitstel zit bijna altijd in een gevoel. Ik zie er drie:

• Te groot. Je weet niet waar je fysiek moet beginnen. De taak voelt als een berg, dus pak je liever iets kleins waar je wel een vinkje voor krijgt.
• Tegenzin. Gewoon rotwerk. Het gras maaien, de BTW-aangifte. Je weet precies wat je moet doen, je hebt er alleen geen zin in.
• Onduidelijk. Je weet niet wat je als eerste moet doen, en je hebt geen zin of tijd om er goed over na te denken. Het kan toch nog wel even wachten. Dus blijft het liggen.

Weet je welke van de drie het is, dan weet je ook wat je moet doen. Dwingen helpt bij geen van de drie.

De mythe van motivatie

“Eerst zin krijgen, dan beginnen.” Zo denken we er bijna allemaal over. Het werkt precies andersom. De zin komt pas als je bezig bent. Wie wacht tot hij gemotiveerd is, wacht op iets wat zich niet laat plannen.

Daarom stuur ik niet op motivatie, maar op beginnen. Doe niks op wilskracht. Bouw een systeem dat het beginnen makkelijk maakt.

Zo doorbreek je uitstelgedrag

1. Begin met vijf minuten, zet de timer op 25

Vijf minuten is klein genoeg. Daar kun je geen nee tegen zeggen, ook niet tegen de BTW-aangifte. Zet de timer toch op 25 minuten en begin. Wat je gaat merken: na vijf minuten zit je erin, en dan maak je die 25 minuten gewoon af. Het beginnen was het zware stuk, niet het werk zelf.

Die 25 minuten komen uit de pomodoro-techniek: een blok geconcentreerd werken, daarna even pauze. Ik gebruik er zelf de Flow-app voor, maar de timer op je telefoon werkt net zo goed.

2. Maak de eerste stap belachelijk klein

Is de taak te groot of onduidelijk? Hak hem op tot de eerste stap bijna saai is. Niet “rapport schrijven”, maar “drie kopjes voor het rapport opschrijven”. Niet “BTW-aangifte”, maar “bonnetjes van dit kwartaal in één map zetten”. Een saaie eerste stap is een stap die je zet.

3. Eet de kikker als eerste

Heb je tegenzin? Doe het als eerste ding van de dag. Dan kleurt het niet je hele dag, en heb je de rest van de dag het gevoel dat het ergste achter je ligt.

4. Zet een eigen deadline, ruim voor de echte

Ken je het studentensyndroom? De deadline lijkt ver weg, dus je begint niet. En dan zit je de avond ervoor in paniek. Plan je eerste stap ruim voor de streep, met een datum en een tijd.

5. Reken uit wat het je kost

Uitstel voelt op het moment als opluchting. De rekening komt later: stress, slechter werk, ’s avonds wakker liggen. Vraag jezelf eens: wat heeft dit uitstellen me het afgelopen jaar gekost? Dat antwoord helpt je nu te kiezen.

En als je dan toch afdwaalt?

Vijf minuten scrollen hoeft geen drie uur te worden. Zie het als even van het pad af, niet als reden om de hele dag op te geven. Gewoon terug naar die ene kleine stap, en de timer opnieuw aan.

Waar het eigenlijk om gaat

Uitstel kost je meer dan tijd. Die taak die blijft liggen, zeurt de hele dag op de achtergrond. Je hoofd houdt hem vast, omdat hij nog open staat. Zodra je begint, ook al is het maar vijf minuten, laat je hoofd een stukje los. Daar zit de rust.

Blijf je toch steeds op dezelfde soort taken vastlopen? Dan zit er vaak een patroon onder dat je met een timer alleen niet oplost. Daar werken we aan in Het Vrije Hoofd: twaalf weken, met mij voor je systeem en met Rosanne van der Krol, GZ-psycholoog, voor de patronen die je tegenhouden.

Welke taak ga jij morgen vijf minuten beginnen?

Zet hem nu op je lijst. Wil je weten hoe je dat snel en slim doet? Dat leer je in de online cursus persoonlijke effectiviteit.

Veelgestelde vragen

Is uitstelgedrag hetzelfde als luiheid?

Nee. Luie mensen doen niks. Uitstellers doen vaak juist heel veel, alleen niet dat ene ding. Uitstel zit meestal in een taak die te groot is, tegenzin, of onduidelijkheid over wat je als eerste moet doen.

Wat is de vijfminutenregel?

Je spreekt af dat je vijf minuten aan een taak begint. Meestal ga je door, omdat beginnen het zwaarste deel was. Mijn tip: zet de timer meteen op 25 minuten, dan maak je dat blok vaak gewoon af.

Wat is de pomodoro-techniek?

Je werkt 25 minuten geconcentreerd aan één taak en neemt daarna een korte pauze. Een vast blok maakt beginnen makkelijker, omdat het einde al in zicht is.

Wat betekent eat the frog?

Doe de taak waar je het meest tegenop ziet als eerste van de dag. Dan hangt hij niet de hele dag boven je hoofd.

Rien Bosma is productiviteitscoach en AI-trainer uit Haren. Hij was 15 jaar projectleider bij onder meer gemeenten, GGD’s, een ziekenhuis en een meldkamer, en trainde inmiddels meer dan 100 professionals. Zijn methode: uit je hoofd, op een lijst.